वस्तू आणि सेवा कर (GST): ते सर्व काही जे तुम्हाला २०२३ मध्ये माहित असणं आवश्यक आहे

Home » Blogs » वस्तू आणि सेवा कर (GST): ते सर्व काही जे तुम्हाला २०२३ मध्ये माहित असणं आवश्यक आहे

Published Date:  19-12-2023   Author:   rutuja-khedekar
captainbiz वस्तू आणि सेवा कर gst ते सर्व काही जे तुम्हाला मध्ये माहित असणं आवश्यक आहे

वस्तु आणि सेवा कर  हा एक महत्वपूर्ण कर आहे ज्याने भारतातील सर्व उत्पादन आणि सेवांच्या करांच्या सिस्टममध्ये सुधारणा केली आहे. आपल्याला    वस्तू आणि सेवा कराच्या आवश्यकतेच्या प्राथमिक अर्थशास्त्रीय विचारांच्या संदर्भात प्रवृत्त करून जाण्याची आवश्यकता आहे.

Table of Contents

वस्तू आणि सेवा कर

वस्तू आणि सेवा कर भारतातील एक सरकारी कर आहे ज्याने सर्व वस्तुच्या  आणी सेवाच्या उत्पादनांसाठी लागू केला आहे. वस्तु आणि सेवा कर  योग्यता प्रणाली म्हणजे आपल्याला एक उत्पादनाच्या साधारण कराच्या बदलाच्या आवश्यकतेनुसार एकमुळे कर भरण्यात मदतीला आणि सर्व प्रकारच्या करांच्या संग्रहणीतील संकटाच्या संभावना घटल्या. वस्तु आणि सेवा कर हे सरकारी निर्णय आहे आणि भारतातील सर्व सर्वरूपी वस्तूंसाठी एक कर आहे.

वस्तु आणि सेवा कर दर

वस्तु आणि सेवा कर दर एक अत्यंत महत्त्वाच्या घटक आहे ज्यातल्या दरांच्या अंकांच्या आणि वस्तूंच्या प्रकारांच्या आधारावर वस्तूंच्या आणि सेवांच्या व्यापारात करांच्या आणि दरांच्या संघटनाच्या व्यापारात करण्यात आलेल्या बदलाच्या अंकांच्या निर्धारणाची कामगिरी होते. ज्यात वस्तूंच्या आणि सेवांच्या व्यापारात लागू होणारे दर दिलेले आहे.

  • खाद्य वस्तूंसाठी दर – ५%
  • लोहा, वायर, आणि सीमेंटसाठी वस्तु आणि सेवा कर दर – १८%
  • लैपटॉप्स, मोबाइल फोन, आणि इलेक्ट्रॉनिक्स सामग्रीसाठी वस्तु आणि सेवा कर दर – १८%
  • लुगड, कपड्यांच्या आवश्यकता, आणि गरण्यांसाठी वस्तु आणि सेवा कर दर – ५%
  • सुविधांसाठी वस्तु आणि सेवा कर दर – १८%
  • रेस्टोरंट सेवा वस्तु आणि सेवा कर दर – ५%
  • स्वास्थ्य सेवा वस्तु आणि सेवा कर दर – 18%
  • वाहन विक्रयासाठी वस्तु आणि सेवा कर दर – २८%
  • जगभरातील होटेल्स वस्तु आणि सेवा कर दर – १८%

एकाधिक कर प्रणाली

या प्रणालीमध्ये विभिन्न स्तराच्या सरकारांच्या नियमानुसार विविध वस्तूंसाठी करांच्या आणि दरांच्या संघटनाच्या एकत्रीकरणाची प्रक्रिया समावेश केली आहे. ह्या प्रणालीमध्ये केंद्रीय स्तराच्या करांची वसूली आणि राज्य स्तराच्या करांची वसूली होते.

आव्हाने

  • वस्तु आणि सेवा कराची संघटना:

वस्तु आणि सेवा कर मॉडेलच्या अंतर्गत किंवा संघटनांच्या अंतर्गत करांची संघटना जोरदार आहे. ही संघटना योग्यतेच्या विषयात काही वेगळ्या व्यवसायांसाठी विचार करून आली आहे.

start free trial of gst billing software

  • वस्तु आणि सेवा कर दर:

वस्तु आणि सेवांमध्ये कर दरांची विचारणा आणि नियमन केल्याने किमान आणि किमान आणि अधिक कर दरांच्या विचारात विवादांची संख्या वाढत आहे.

  • विभिन्न राज्यांच्या नीतिंबद्दल विचार:

वस्तु आणि सेवा कराच्या कामकाजामध्ये विभिन्न राज्यांमध्ये अंतर असल्यामुळे त्यांच्या नीतींमध्ये सामाजिक आणि आर्थिक विचारांच्या अंतरानुसार विवादांचा संख्या वाढत आहे.

  • तंत्रज्ञानाची कमी:

वस्तु आणि सेवा कराची प्रणाली तंत्रज्ञानाच्या मदतीने काम करते, परंतु काही व्यवसायांमध्ये ती कमी आहे किंवा त्याच्या उपयोगात त्रुटियां आहेत.

  • मान्यता किंवा नकारात्मक संघटना:

केलेल्या कराच्या मान्यतेच्या क्रमांकाच्या आधारे व्यवसायाने कराची मान्यता घेतली पाहिजे, परंतु काही व्यवसायाने ही क्रमांके स्वीकारलेली नसल्यास, त्यांच्या संघटनांमध्ये नकारात्मक व्यत्यय येईल.

वस्तु आणि सेवा कर आयात आणि निर्यात

वस्तु आणि सेवा कर हा भारतातील आयात आणि निर्यात व्यापारातला एक महत्त्वाचा भाग आहे.

  • आयात:

जेव्हा वस्तू आपल्याला विदेशातून भारतात आयातलेली असतात, तेव्हा आपल्याला अंतरराष्ट्रीय वस्तू आणि सेवा कर भरण्यात आनंद होतो. याच्या माध्यमातून विदेशी निर्मित वस्तूंसाठी केलेल्या करांच्या संघटनाच्या व्यापारात अंदाज लागू होतो. अंतरराष्ट्रीय वस्तू आणि सेवा कर विदेशातून भारतात आयातलेल्या वस्तूंच्या आणि सेवांच्या व्यापारातील सर्व करांच्या संघटनाच्या एकत्रीकरणात आनंद येतो.

  • निर्यात

वस्तू निर्यातकांसाठी, वस्तू आणि सेवा कर मध्ये केंद्रीय सरकारने योग्य एक माध्यम चालू केले आहे.. या माध्यमातून विदेशातून निर्यात केलेल्या वस्तूंसाठी आपल्याला कोणत्याही कराच्या आणि दरांच्या संघटनाच्या व्यापारात सर्वात वाढव्या योग्यता दिली आहे.

start free trial of gst billing software

वस्तु आणि सेवा कराचा उद्देश्य

  • व्यापारातील एकत्रीकरण

वस्तु आणि सेवा कराद्वारे सर्व करांच्या एकत्रीकरणाची प्रक्रिया अद्वितीय आहे, ज्यामुळे वस्तूंच्या आणि सेवांच्या व्यापारातील संरचनेच्या सुधारणांचे कार्य होईल.

  • कर प्रणालीच्या सुधारणा

वस्तु आणि सेवा कर अधिक न्यायसंगत आणि असंघटित कर प्रणाली असल्याच्या कार्याच्या साथी सरकारने व्यवसायांना किंवा व्यक्तींना कर प्रणालीमध्ये सुधारण्याच्या प्रयत्नांना उत्कृष्टता देणे आवश्यक आहे.

  • अर्थव्यवस्थेतील न्यायसंगती

वस्तु आणि सेवा कर द्वारे करांच्या एकत्रीकरणाच्या परिस्थितीत एक न्यायसंगत कर प्रणाली असल्याच्या कार्याच्या साथी अर्थव्यवस्थेतील न्यायसंगतीसाठी योग्यता पूर्णपणे मदतीची आहे.

वस्तू आणि सेवा कर (GST): पूर्ण मार्गदर्शन

वस्तु आणि सेवा कराचे प्रकार

  • केंद्रीय वस्तु आणि सेवा कर

हे कर केंद्रीय सरकारने कायद्यानुसार घेतलेले आहे. ह्या कराचा मुख्य उद्देश्य केंद्रीय सरकारला आणि केंद्रीय सरकारने स्वीकृत केलेल्या राज्याच्या आयकर विभागाला वापरायला मिळतो.

  • ाज्य वस्तू आणि सेवा कर

हे कर राज्य सरकारने कायद्यानुसार घेतलेले आहे. ह्या कराचा मुख्य उद्देश्य राज्य सरकारला आपल्या राज्याच्या आयकर विभागाला वापरायला मिळतो.

  • आंतरराज्य वस्तू आणि सेवा कर

ही एक कर प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये वस्तू आणि सेवांच्या निर्णयात्मक रूपात एक राज्याच्या अंतर्गत दुसर्‍या राज्याच्या वस्तू किंवा सेवेच्या पुनरावलोकनाचे काम केले जाते.

  • संघटन क्षेत्र वस्तू आणि सेवा कर

संघटन क्षेत्र वस्तू आणि सेवा कर म्हणजे भारताच्या संघटन क्षेत्राच्या सरकारने केलेल्या वस्तू आणि सेवा करच्या संचयनातला भाग आहे. या कराचा मुख्य उद्देश्य संघटन क्षेत्राच्या सरकारला आपल्या संघटन क्षेत्राच्या आयकर विभागाला वापरायला मिळतो.

स्थानिक विरुद्ध वैशिष्ट्यांचा तुलना

स्थानिक किंवा वैश्विक विपणनाची निवड करण्याची निवड केल्यानंतर वस्तू आणि सेवा कराचा तुमच्या व्यापारावर महत्त्वपूर्ण प्रभाव पडू शकतो. आपल्या लक्ष्यग्राहणकर्त्याचा विचार घेणे आणि त्यांच्या आवश्यकता समजून घेण्याची मदत करू शकतो.

वस्तू आणि सेवा कराच्या महत्वाच्या विशिष्टता

  • ग्राहकांच्या आवश्यकता

आपल्या ग्राहकांच्या आवश्यकतेच्या विशिष्टता समजून घेण्यास आपल्याला वस्तू आणि सेवा कराच्या विशिष्टतेची माहिती असणे आवश्यक आहे. आपल्या ग्राहकांच्या आवश्यकतेचे अनुसरण करून, आपल्या वस्तू किंवा सेवा कराच्या विशिष्टतेच्या अंशांचा विचार करावा.

  • उत्पादनाच्या मूळ विशिष्टता

आपल्या उत्पादनाच्या मूळ विशिष्टता ओळखण्यात आपल्याला वेगवेगळय़ा प्रकारच्या उत्पादनाची माहिती असणे आवश्यक आहे. आपल्या उत्पादनाच्या विशिष्टतेमुळे, त्याच्या वाचनाच्या भाषेत अंशांची योग्यता, आणि मूळ गुणस्तर अंश वाचवून ठेवावी.

  • सेवा कराच्या मूळ विशिष्टता

सेवा कराच्या मूळ विशिष्टतेची ओळख घेतल्यास, आपल्या ग्राहकांच्या आवश्यकतांच्या आणि प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षप्रकारे सेवेच्या गुणस्तराच्या विशिष्टतेची माहिती आवश्यक आहे.

वस्तू आणि सेवा कराची नोंदणी प्रक्रिया

1) वस्तू आणि सेवा कराची पोर्टल वर नोंदणी करा

वस्तू आणि सेवा कर नोंदणी करण्याची प्रक्रिया वस्तू आणि सेवा कराच्या पोर्टलवरच केली पाहिजे. वस्तू आणि सेवा कर पोर्टलला (https://www.gst.gov.in/) भेट द्या आणि “नोंदणी” या विभागात जाऊन आपल्या व्यवसायाची माहिती भरा.

2) वस्तू आणि सेवा कर क्रयण प्रमाणपत्र (GSTIN) मिळवा

आपल्या नोंदणीनंतर, वस्तू आणि सेवा कर क्रयण प्रमाणपत्र (GSTIN) तुमच्या व्यवसायाला प्रदान केला जाईल. GSTIN हे एक विशिष्ट १५ -अंकाचं क्रयण प्रमाणपत्र आहे.

3) आपल्या कर बदलांची माहिती अपडेट करा

वस्तू आणि सेवा कर नोंदणी केल्यानंतर, आपल्याला आपल्या व्यवसायाच्या कर बदलांची माहिती वस्तू आणि सेवा कर पोर्टलवर अपडेट करावी लागते.

२०२३ मध्ये वस्तू आणि सेवा कर

२०२३ च्या अद्यतनानुसार, वस्तू आणि सेवा कर फ्रेमवर्कमध्ये अनेक महत्त्वाच्या बदल झाल्या आहेत. या बदलांचा पालन करून कर व्यवस्थेची दक्षता वाढवण्यात योग्यता असलेल्या आपल्या कर प्रणालीत वाढ झाली आहे.

  • डिजिटल गटनिर्मिती

तंत्रज्ञानाने आपल्या कार्यप्रक्रियेच्या परिचयाच्या माध्यमातून वस्तू आणि सेवा कर अनुपालनाची अधिक सुलभता आणि कंपन्यांना आपल्या लक्षात घेण्यासाठी अनुपालन प्रेषणार्थ्यांच्या डिजिटल दाखवण्यात आपल्याला मदतीचा आहे.

  • दर बदल

२०२३ मध्ये, विशिष्ट वस्तू आणि सेवांसाठी वस्तू आणि सेवा कर दरांमध्ये काही बदल करण्यात आले आहे.

  • वस्तू आणि सेवा करांचा विविध क्षेत्रांवर परिणाम

विनिर्माण वस्तू आणि सेवा कर उत्पादनाचा खर्च कमी करून “भारतात निर्मिती ” प्रकल्पाला प्रोत्साहन देऊन उत्पादन क्षेत्रावर सकारात्मक परिणाम झाला आहे. सेवा उद्योग वस्तू आणि सेवा कर उद्योगात लक्षणीय बदल झाला आहे. वस्तू आणि सेवा कर दायित्व कमी करण्यास मदत करते.

२०२३ साठी नवीन वस्तू आणि सेवा कर सूचना

  • १ ऑगस्ट २०२३ पासून पुढे, आपल्याला ५ कोटी किंवा त्यापेक्षा अधिक व्यापारास ई-व्यापार प्रमाणपत्रित करण्याचे अनिवार्य आहे.
  • १०० कोटी किंवा त्यापेक्षा अधिक व्यापारांना कर प्रमाणपत्र आणि क्रेडिट-डेबिट नोट्स इनव्हॉयस नोंदणी संकेतस्थळाला दिल्यानंतर ७ दिवसांपासून दिल्याच्या दिनांकपासून प्रारंभ करून, १ मे २०२३ पासून अनिवार्य आहे.
  • २०२३ मध्ये अवैध कामकर्त्या GSTR-४, GSTR-९ आणि GSTR-१० दिलेल्या करांच्या विलंबकारीसाठी ३० जून २०२३ पर्यंत अम्नेस्टी स्कीम आणि केंद्रीय वस्तू आणि सेवा कर कायद्याच्या धारा ६२ लागू केल्याने आणि रद्दीकरणाच्या वस्तू आणि सेवा कर नोंदणीसाठी REG-२१ मध्ये रद्दीकरणाचा अर्ज करण्याच्या साठी प्रस्तावित केला आहे.
  • विकृतीची कायदेशीर क्रिया सीमा, दुरुस्त चालनांसह, १ कोटी रुपयापासून २ कोटी रुपयापर्यंत वाढली आहे.
  • वस्तू आणि सेवा कराच्या गुन्ह्यांच्या चक्रवाढीसाठी निर्धारित शुल्क समाविष्ट असलेल्या कर रकमेच्या २५ % आणि १००% च्या दरम्यान कमी करण्यात आले आहे.

२०२३ मध्ये भारताचा वस्तू आणि सेवा करांबद्दल माहिती

  • २०१७ मध्ये भारतात वस्तू आणि सेवा कराची प्रणाली अंमलात आली आहे आणि २०२३ मध्ये त्याच्या प्रणालीत काही महत्त्वाचे बदल झाले आहेत.
  • इ.स. २०२३ मध्ये भारतात वस्तू आणि सेवा कर कर्जाच्या प्रणालीमध्ये वाढ केली आहे. इ.स. २०२३ मध्ये वस्तूंच्या विक्रीदराची प्रणाली बदलली आहे.
  • या वर्षी वस्तू आणि सेवा कर संघटनेच्या कामामध्ये नविन आणि महत्त्वपूर्ण बदल झालेले आहेत, ज्यामुळे व्यवसायाच्या आणि वस्तूंच्या करांच्या प्रणालीच्या दक्षतेची वाढ झाली आहे.

 वस्तू आणि सेवा कराची नवीन गुंतवणूक

राज्ये गुंतवणूक
आंध्र प्रदेश ७,६५,०३०
गुजरात ४४,४२०
कर्नाटक ४,३२,७०४
महाराष्ट्र ३,७१,१९५
ओडिशा ३,६४,९८४
उत्तर प्रदेश २,३९,६८३
राजस्थान २,१३,२००
तामिळनाडू १,७३,४९४
तेलंगणा १,५८,४८२
मध्य प्रदेश १,२२,६५५

 

वस्तू आणि सेवा कराचे भविष्य

वस्तू आणि सेवा कराची नोंदणी २०१७ मध्ये भारतातील अर्थव्यवस्थेतील महत्त्वपूर्ण बदलाचा भाग आहे. आपल्याला आपल्या व्यवसायाच्या करांचा अपवाद सुद्धा अधिक जाणून घेण्यात मदत होईल . या नोंदणीच्या प्रक्रियेमुळे व्यवसायाच्या कर प्रणालीतील सुधारणा होईल. २०२३ मध्ये आपण पाऊल ठेवत असताना वस्तू आणि सेवा कर भविष्यात खूप महत्त्वाची भूमिका बजावेल. अनुपालन वाढवण्यावर आणि कर कमी करण्यावर सरकारचा भर आहे.

निष्कर्ष

या कर प्रणालीने वस्तूंच्या व्यापारातील प्रशासन वाढविण्याच्या सरकारच्या प्रयासाने अधिक सोपी असलेल्या आणि कर पर्यायाच्या प्रणालीने कर प्रणालीमध्ये सुधारणा घेण्यात मदतीचा आहे.  वस्तू आणि सेवा कर संघटनेच्या नियमांमुळे आपल्या व्यवसायाच्या आणि आपल्या कर प्रणालीच्या सुधारणांमध्ये एक दिशेने वाढ आहे आणि सरकारकडून कर प्रणालीच्या अपवादाच्या सुधारणेच्या सर्व प्रयासाने वस्तू आणि सेवा करच्या महत्त्वाच्या भूमिकेची देणारे आहे.

सतत विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न १:  वस्तू आणि सेवा कर म्हणजे काय?

उत्तर: वस्तू आणि सेवा कराच्या शब्दांच्या संकेताने ओळखलेली कर प्रणाली आहे ज्यामुळे वस्तूंच्या व्यापारातील सर्व करांच्या एकत्रीकरणाची प्रक्रिया अद्वितीय आहे.

प्रश्न २ :  वस्तू आणि सेवा कर दर कसं ठरविले जातात ?

उत्तर: वस्तू आणि सेवा कर दरांची दिशा वस्तू आणि सेवा कर परिषदेच्या स्वीकृतीमुळे ठरविली जाते आणि त्यातील नियमानुसार सरकार त्याच्या प्रणालीमध्ये दरांची सिमिट ठरवू शकते.

प्रश्न ३: वस्तू आणि सेवा कर  किती प्रकारचे आहे?

उत्तर: वस्तू आणि सेवा कर चार प्रकारचे आहे- केंद्रीय वस्तू आणि सेवा कर, राज्यातील वस्तू आणि सेवा कर , आंतरराज्य वस्तू आणि सेवा कर आणि संघटन क्षेत्र वस्तू आणि सेवा कर.

प्रश्न ४: वस्तू आणि सेवा कर द्वारे इनपुट क्रेडिट कसे मिळेल?

उत्तर: व्यवसायाने त्याच्या कर परिस्थितीमध्ये प्राप्त केलेल्या वस्तू आणि सेवा कर दराच्या आपल्या खर्चाच्या आणि लागताच्या उपयोग क्रेडिटचा अधिकार असतो.

प्रश्न ५: :  वस्तू आणि सेवा कर दरेची दिशा कसी ठरवते?

उत्तर: :  वस्तू आणि सेवा कर दरेची दिशा वस्तू आणि सेवा कर परिषदेच्या स्वीकृतीमुळे ठरविली जाते आणि त्याच्या नियमानुसार सरकार त्याच्या प्रणालीमध्ये दरांची सिमिट ठरवू शकते.

प्रश्न ६: वस्तू आणि सेवा कर द्वारे कर परिस्थितीमध्ये कोणत्याही मदतीचा आहे?

उत्तर: वस्तू आणि सेवा कर द्वारे कर प्रणालीच्या सुधारणांमध्ये आणि कर प्रणालीमध्ये सुधारण्यात अधिक माहिती आणि अधिक पालनक्रिया करण्याच्या सुचनाची आवश्यकता आहे.

प्रश्न ७ : वस्तू आणि सेवा कर द्वारे इनपुट क्रेडिट कसे मिळेल?

उत्तर: व्यवसाय तसेच वस्तू किंवा सेवांच्या खरेदीतून वापर करू शकतो, तोडणार कर प्रणालीमध्ये वापर करून त्याच्या करांच्या आणि दरांच्या संघटनाच्या सर्व दरांच्या उपयोगात येतो.

प्रश्न ८ : वस्तू आणि सेवा कर का आवश्यक आहे?

उत्तर:  वस्तू आणि सेवा कर असलेले एक एकत्र केलेले कर प्रणाली आहे ज्यात वस्तूंच्या आणि सेवांच्या व्यापारात करांच्या आणि दरांच्या संघटनाच्या एकत्रीकरणाच्या उद्देश्याने अद्वितीय आहे.

 प्रश्न ९ : वस्तू आणि सेवा कर दरेची दिशा कसी ठरवते?

उत्तर: वस्तू आणि सेवा कर दरेची निर्धारणा वस्तू आणि सेवा कर परिषदेच्या परिपत्रकाने केलेल्या अनुसूचित वस्तूंस आणि सेवांसह केला जातो.

प्रश्न १० : वस्तू आणि सेवा कर लागू होण्याच्या संघटनाच्या पूर्वसंध्याच्या निमित्ताने कोणत्या प्रकारच्या तयारीची आवश्यकता आहे?

उत्तर: वस्तू आणि सेवा कर लागू होण्याच्या संघटनाच्या पूर्वसंध्याच्या निमित्ताने व्यवसायाच्या कर प्रणालीसाठी केलेल्या वस्तूंच्या आणि सेवांच्या लागताची आणि व्यापाराच्या लक्ष्याला पूर्णपणे उपयोगी आहे.

Spread the love

Rutuja Khedekar

Rutuja is a finance content writer with a post-graduate degree in M.Com., specializing in the field of finance. She possesses a comprehensive understanding of financial matters and is well-equipped to create high-quality finance content.

Leave a Reply